Gwenllian - Y Ffeithiau


Ganwyd Gwenllian tua'r 12fed o Fehefin 1282 yng Ngarth Celyn, Abergwyngregyn ger Bangor. Nid oes sicrwydd pa ddyddiad yn union y cafodd ei geni. Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru ("Llywelyn Ein Llyw Olaf") oedd ei thad, a'i mam oedd Eleanor de Montfort, merch y barwn Ffrengig Simon de Montfort a chwaraeodd ran allweddol yng ngwleidyddiaeth Lloegr ar y pryd. Bu farw Eleanor yn fuan ar ôl genedigaeth Gwenllian.

Lladdwyd Llywelyn ar yr 11eg o Ragfyr 1282. Mae amgylchiadau ei farwolaeth yn amheus (gweler y ddolen isod). Tua chwe mis yn ddiweddarach daeth Cymru i gyd dan reolaeth y Normaniaid. Nid oedd Edward I, Brenin Lloegr, am i'r aeres fach Gwenllian gael plant a fyddai efallai yn gwrthryfela yn ei erbyn, felly aethpwyd â hi ychydig dros flwydd oed i leiandy Sempringham, Swydd Lincoln. Treuliodd weddill ei hoes yno. Bu farw yno ar y 7fed o Fehefin 1337 yn 54 oed.


Cefndir Hanesyddol
- Rhagor o wybodaeth am Wenllian a'r oes y bu'n byw ynddo:

Cymysgir ein Tywysoges Gwenllian weithiau â Gwenllian ferch Gruffudd ap Cynan (Gwenllian Cydweli). Rhyfelwraig ddewr oedd y Gwenllian hon, a ymladdodd yn erbyn y Normaniaid ac a laddwyd fwy na chanrif cyn geni ein Tywysoges ni.

Claddwyd Gwladus ferch Dafydd ap Gruffudd, cyfnither Gwenllian, yn Sixhills, Swydd Lincoln, ond ni wyddom union leoliad bedd Gwenllian ei hun. Wrth iddo ymweld â Sixhills yn ddiweddar, dywedwyd wrth y Dr John Davies mai ymosodiad y pla a rwystrodd lleianod Sempringham rhag achub corff Gwenllian pan ddiddymwyd y lleiandy gan Harri VIII.

Mae llyfryn ar werth ym Mhlas Mawr, Conwy yn honni fod gan Lywelyn ap Gruffudd ferch o'r enw Katherine. Mae hyn yn ymddangos yn hollol anhanesyddol. A ydych wedi dod ar draws unrhyw dystiolaeth ar y pwnc?

Sut y bu farw Llywelyn? Yn ôl yr hanes swyddogol, bu farw mewn sgarmes gyda milwyr y Brenin Edward. Mae 'na rai, fodd bynnag, sydd yn credu bod 'na gynllwyn yn ei erbyn. Gweler y llyfrau gan Anthony Edwards ar ein tudalen Llyfrau.